O Aναρχικός Κύριος Οscar Wilde (Β΄)

                                                    

(συνέχεια από τα προηγούμενα)

Την επιρροή άλλωστε των Πλάτωνα και Αριστοτέλη τη διακρίνουμε εναργέστερα και στην κριτική που αρθρώνει ο Wilde για τα πολιτικά συστήματα με μέτρο το κατά πόσο είναι εφικτή σε αυτά η ολοκλήρωση της προσωπικότητας, η Ατομικότητα.Έτσι ,κατά τον Wilde η Δημοκρατία δεν αποτελεί παρά καταπίεση του λαού για τον λαό,ενώ η Οχλοκρατία (έννοια που στον Πλάτωνα τη συναντάμε ως εναλλακτική της έννοιας της Δημοκρατίας) είναι η καταπίεση της μάζας απέναντι στους λίγους,στις μειοψηφίες .Από την άλλη πλευρά ο δεσποτισμός όπως και προανέφερα στη σκέψη του Wilde είναι άδικος ακόμα και απέναντι στον ίδιο τον δεσπότη.

Η Ατομικότητα του Wilde είναι τελικά η αρετή που θα μετασχηματίσει ποιοτικά την κοινωνία δημιουργώντας αυτόφωτα και κυρίως αυτόνομα όντα τόσο τέλεια και αξιοθαύμαστα που η ετερονομία απλά θα εκλείψει ως φαινόμενο αφού δεν θα υπάρχει ανάγκη σύνταξης της κοινωνίας πίσω από νόμους για την προστασία της από απειλητικές δυνάμεις ή αντικοινωνικά στοιχεία.Πρόκειτα για μια αρετή που εμπνέεται από την αρχαιοελληνική έννοια της αρμονίας για αυτό και ο Wilde θα φτάσει στο τέλος του έργου του στη διακήρυξη : "Η καινούρια  Ατομικότητα θα είναι η καινούρια Ελληνικότητα"  .Την Ατομικότητα όπως διαπιστώνει ρεαλιστικά ο Wilde στο βιβλίο του δεν την αρνούνται πλήρως οι παρούσες συνθήκες , ωστόσο μόνο λίγοι κατάφεραν να "κάνουν τέλειο αυτό που είχαν μέσα τους" ανάμεσα σ αυτούς , ο συγγραφέας κατατάσσει προσωπικότητες όπως ο Flaubert,o Λόρδος Βύρων,ο Shelley και ο Baudelaire.

                                              

                                                     

 Η Τέχνη

Ο Ιρλανδός συγγραφέας, που υπήρξε αδιαμφισβήτητα διαπρύσιος κήρυκας το δόγματος "Η Τέχνη για την Τέχνη'' δεν μπορεί παρά να δώσει στην Τέχνη εξέχουσα θέση στο σύστημα του,θεωρώντας τη ,την ύψιστη εκδήλωση του ολοκληρωμένου πνεύματος, αυτού που έφτασε στη "θέωση" της Ατομικότητας.Πρόκειται όμως για την Τέχνη που δεν προσπαθεί να γίνει αρεστή,να θέλξει ,την απαίσια για τον Ιρλανδό εστέτ, κοινή γνώμη που εκχυδαΐζει τα πάντα (άλλο ένα στοιχείο αναπόφευκτου ελιτισμού).Η Τέχνη στο έργο αυτό αντιπροσωπεύει την δύναμη που τελεί υπό αδιάκοπο,δημιουργικό πυρετό,τη δύναμη που ανατρέπει τις ίδιες τις προηγούμενες αποκαλύψεις τις, για να αποθεώσει νέα άγνωστα ως τώρα πρότυπα και αυτά με τη σειρά τους να ανατραπούν από άλλα.Κατά συνέπεια ο OscarWilde δίνει στην τέχνη τον ρόλο της ριζοσπαστικής, επαναστατικής δύναμης, της εξέλιξης που δεν αναχαιτίζεται,σχηματοποιώντας το τρέχον νόημα.

H ''συγγένεια" με τον Κροπότκιν 

 Η ιδεολογική συγγένεια του Wilde με τον Κροπότκιν ,τον "Άγιο της Αναρχίας" (όπως τον χαρακτήρισε ο Τζέημς Τζολ στο βιβλίο του,"Οι Αναρχικοί"),είναι εμφανέστατη στην  "Ψυχή του ανθρώπου..".Θα πρέπει άλλωστε να αναφερθεί πως ο Πιοτρ Κροπότκιν έζησε για μια περίοδο στην Αγγλία ,μετά τον εγκλεισμό του στο Πετερπαυλόυσκ της Πετρούπολης και στη Γαλλία οπού ήταν  πολιτικός κρατούμενος .Την περίοδο μάλιστα που έμεινε  ο Κροπότκιν στην Αγγλία (περίπου στα 1886) απέκτησε μεγάλη φήμη και οι απόψεις του έγιναν αντικείμενό θαυμασμού.Στους θαυμαστές του συγκαταλέγεται λοιπόν και ο Oscar Wilde που υιοθετεί την άποψη της μη βίαιης επανάστασης ("ο τόνος της ολοκλήρωσης είναι ένας τόνος γαλήνιος") σε αντιστοιχία με την άποψη του Κροπότκιν που προκρίνει τη θεωρία από τη βία θεωρώντας μια μπροσούρα πιο επαναστατική από ένα βίαιο ξέσπασμα (χωρίς να αποκηρύσσει τη χρήση βίας όμως σε ακραίες περιπτώσεις).Ανάλογη επιρροή του Ρώσου πρίγκηπα του αναρχοκομουνισμού στις απόψεις του Wilde βλέπουμε και στα όσα αναφέρει ο τελευταίο ς για το σωφρονιστικό σύστημα και την ανάγκη αλλαγής του (θέμα που συναντάμε και στην "Μπαλάντα των Φυλακών του Ρήντιγκ",έργο που ο Wilde έγραψε μετά την αποφυλάκιση του, το 1897).Η θετική στάση του συγγραφέα απέναντι στην τεχνολογική εξέλιξη είναι ένα άλλο σημείο επαφής με τον Κροπότκιν .Ο Oscar Wilde γοητευμένος από την αθηναϊκή δημοκρατία του 5ου αιώνα π.Χ.,προβαίνει όμως και σε μια ρεαλιστική διαπίστωση : "είχαν δίκιο οι Έλληνες,ο πολιτισμός χρειάζεται σκλάβους " και τον ρόλο του σκλάβου στην ουτοπία του Wilde αναλαμβάνει η τεχνολογία που δεν θα πρέπει να βρίσκεται σε σχέση ανταγωνισμού με τον άνθρωπο άλλα να τον υπηρετεί.

 Εν Κατακλείδι

Ο Oscar Wilde της "Ψυχής του Ανθρώπου στο Σοσιαλισμό" παραμένει ο λογοτέχνης με την λεπταίσθητη προσέγγιση ,παρουσιάζει όμως και με τρόπο ξεκάθαρο χωρίς λογοτεχνικές μεταμφιέσεις και συμβολισμούς την πολιτική πλευρά του. Έχουμε να κάνουμε  με μια πολιτική άποψη ριζοσπαστική, ιδιαίτερα για την εποχή της που σίγουρα βάθυνε το ολέθριο ρήγμα ανάμεσα στον Ιρλανδό εστέτ και τις αντιλήψεις της βικτοριανής Αγγλίας , ρήγμα που κόστισε μάλλον και τη ζωή του Wilde.

Το έργο δεν στερείται βέβαια αδυναμιών και αντιφάσεων από άποψη συστηματικότητας και συνέπειας όπως για παράδειγμα  το πως θα επιτευχθεί η  κοινωνική συμβίωση ανάμεσα σε όντα αυτόνομα χωρίς να φτάσουμε στην πλήρη κοινωνική αποδόμηση ή οι αγκυλώσεις που δημιουργούν οι ελιτίστικες απόψεις  του πνεύματος του Wilde ,όπως η απαξίωση των χειρωνακτικών εργασιών. 

Παρόλα αυτά ο συγγραφέας του έργου έχει επίγνωση του ουτοπικού χαρακτήρα του ,μιλά όμως για την αναγκαιότητα του οράματος ως προϋπόθεσης βελτίωσης της ζωής μας ενώ δεν λείπουν και οι οξυδερκείς παρατηρήσεις όπως ,ότι  η δεδομένη χρήση της τεχνολογίας θα οδηγούσε στο φαινόμενο που αργότερα ονομάστηκε "τεχνολογική ανεργία" ή  η προειδοποίηση για την ανελευθερία που θα χαρακτήριζε μια παρέκβαση του σοσιαλισμού σε ένα βιομηχανοστρατιωτικό καθεστώς οικονομικής τυραννίας (όπως η κατοπινή Σοβιετική Ένωση). 

 Το μόνο σίγουρο είναι τελικά πως πάνω απ όλα πρόκειται για μια ιεράρχηση αξιών τις οποίες συχνά λησμονούμε και για ένα έργο που θέτει ως φιλοσοφική λίθο της αναζήτησης του την αρμονική ολοκλήρωση της ανθρώπινης προσωπικότητας ,του μόνου πραγματικού κτήματος μας.

                                                       

                                                            


 

Ο Aναρχικός Κύριος Οscar Wilde (A')

   

                                           
                                 

  Ανάμεσα στα πολυάριθμα και σπουδαία έργα του εκκεντρικού Άγγλου λογοτέχνη υπάρχει ένα ,το οποίο χάρη  στο ιδιαίτερο θέμα του θα μπορούσε πολύ εύκολα να καταταχθεί στην κατηγορία των πολιτικών-φιλοσοφικών έργων με αξιώσεις, ειδικά ,κρινόμενο στα  πλαίσια της εποχής  που γράφτηκε (1890) .Πρόκειται για την "Ψυχή του Ανθρώπου στο Σοσιαλισμό",ένα έργο ιδιόμορφο σε σχέση με την υπόλοιπη συγγραφική παραγωγή του Wilde το οποίο μαρτυρά αφενός την ευρύτητα του πνεύματος του, αφετέρου τον έντονο κοινωνικό-πολιτικό προβληματισμό του,στοιχεία που συνυπάρχουν όμως πάντοτε με την πίστη του στο πολιτικό του όραμα.Η ιδιομορφία λοιπόν που προανέφερα συνίσταται ακριβώς στον μάλλον πολιτικό-φιλοσοφικό-κοινωνιολογικό χαρακτήρα της ''Ψυχής του Ανθρώπου στο Σοσιαλισμό" ,έργο το οποίο σε τελική ανάλυση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως το πολιτικό μανιφέστο του συγγραφέα ,ένα μανιφέστο της "Ατομικότητας" της  έννοιας που κυριαρχεί σε αυτό. 

       Το έργο ,γραμμένο στα τέλη του 19ου αιώνα είναι αντιπροσωπευτικό των ιδεολογικών ρευμάτων της εποχής, επηρεασμένο όπως ολόκληρη η φιλοσοφική ,κοινωνιολογική και πολιτική σκέψη της περιόδου από τη θεωρία του Δαρβίνου ,με έντονη την επιρροή από τους θεωρητικούς της αναρχίας και κυρίως του Κροπότκιν και του Γκόντουιν  (δευτερευόντως) αλλά και μοιραία από τον Μαρξ (παρ΄ότι το θέμα της επιρροής των ιδεών του τελευταίου στην Αγγλία απαιτεί μια εξειδικευμένη προσέγγιση που σίγουρα δεν μπορεί να γίνει από το παρόν κείμενο).Πρόκειται ,άλλοις λόγοις ,για μια ιδιαίτερη συνεισφορά  στο πλούσιο ιδεολογικό μωσαϊκό της εποχής , ένα μωσαϊκό ιδεών που παραλλάσσουν από τον Κροπότκιν και τους αναρχικούς θεωρητικούς ως το Νίτσε και τους ακροδεξιούς ,ικανών  να αποτελέσουν το ιδεολογικό περίβλημα του πνευματικού και κάποτε επαναστατικού αναβρασμού της εποχής , της ανησυχίας για το μέλλον και της ανάγκης για αλλαγή.

       

     Η "Ατομικότητα"   

Βασική έννοια του έργου αυτού είναι η έννοια της "Ατομικότητας",μια έννοια που αντιπροσωπεύει για τον Wilde την ίδια την πραγμάτωση του ατόμου.Εμφανώς επηρεασμένος από τον Αριστοτέλη ,ο Wilde θεωρεί ως ολοκληρωμένο το άτομο εκείνο που καταφέρνει να καταστήσει τις εν δυνάμει ικανότητες και τα ανεκδήλωτα ταλέντα του,πραγματικές,εν ενεργεία ιδιότητες του. Η ''Ατομικότητα'' λοιπόν δεν συνιστά παρά το ιδανικό,την ολοκλήρωση του ανθρώπου.Η προσέγγιση λοιπόν του Wilde στο σοσιαλισμό δεν είναι παρά μια προσέγγιση μέσου προς σκοπό με την έννοια πως θέτοντας ως αποκλειστικό στόχο την ''Ατομικότητα" ο σοσιαλισμός αποτελεί μόνο το όχημα για την επίτευξη της πρώτης ,σε καμία περίπτωση τον αυτοσκοπό. Την άποψη αυτής της ''χρησιμοθηρικής" προσέγγισης στο σοσιαλισμό ενισχύει το γεγονός ότι τουλάχιστον μια φορά στο έργο του αναφέρει τις έννοιες κομμουνισμός και σοσιαλισμός χωρίς να τις διακρίνει , δηλαδή σαν έννοιες ταυτόσημες ,.πιθανότατα γιατί και ο ίδιος δεν θεωρούσε σημαντικό να προχωρήσει σε κάποιο διαχωρισμό των εννοιών μεταξύ τους ,αφού στη σκέψη του δεν αποτελούν παρά το "εργαλείο" για την επίτευξη του απώτερου στόχου.'Ο,τι ωστόσο καθιστά δυσχερή την επίτευξη της ολοκλήρωσης της ατομικότητας είναι οι σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες έτσι όπως αυτές εξυφαίνονται γύρω από την έννοια της ιδιοκτησίας αλλα΄και οι σχέσεις εξουσίασεως που η ιδιοκτησία τροφοδοτεί . Ο Wilde επικρίνει δριμύτατα την ιδιοκτησία αφού αυτή στέκει ως εμπόδιο ανάμεσα στον άνθρωπο και την καλλιέργεια των δυνατοτήτων του που θα οδηγήσει στην ολοκλήρωση της προσωπικότητας του.Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο πως η ιδιοκτησία δεν "ψέγεται" από τον Wilde μόνο γιατί δημιουργεί τις σχέσεις ανισότητας ανάμεσα στους έχοντες και τους μη έχοντες ή  γιατί τροφοδοτεί τις σχέσεις εξαρτήσεως και εξουσιάσεως, αλλά ,και κυρίως, γιατί αποσπά τόσο τον έχοντα και εξουσιαστή όσο και  τον μη έχοντα και εξουσιαζόμενο από αυτό που θα έπρεπε να είναι η η πρωταρχική επιδίωξη τους, δεσμεύοντας τον χρόνο ,την προσπάθεια και την ενεργητικότητα τους στη σώρευση του πλούτου και της δύναμης για τους μεν και στη απασχόληση με αταίριαστες για το πνεύμα, χειρωνακτικές εργασίες για τους δε.Μάλιστα οφείλουμε να παρατηρήσουμε πως όσον αφορά την τελευταία άποψη υπεισέρχεται στη σκέψη του Wilde ένα στοιχείο ελιτισμού μάλλον όχι άσχετο με την κοινωνική του θέση και σίγουρα όχι μακριά από τις παρόμοιες αντιλήψεις που συναντάμε στην αρχαιοελληνική γραμματεία και δη στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη που υιοθετούν μια μάλλον περιφρονητική στάση απέναντι στην χειρωνακτική εργασία....